Sinds wanneer is alles aankunnen een teken dat je goed bent in je werk?

“Vraag haar maar, zij kan dat wel aan.” Op het eerste gezicht is het een compliment. Je bent ervaren, flexibel, denkt in oplossingen en als het ingewikkeld wordt weten collega’s je te vinden. Fijn toch? Maar ik vraag me steeds vaker af wanneer alles aankunnen eigenlijk een teken is geworden dat je goed bent in je werk. In de zorg lijken we namelijk nogal veel waardering te hebben voor mensen die veel kunnen dragen. Degene die toch die extra cliënt doet als de planning uitloopt. De verpleegkundige die een ingewikkelde situatie overneemt omdat zij er “goed in is”. De collega die haar pauze verschuift omdat er nog van alles moet gebeuren. En degene die aan het einde van de dienst tóch nog even dat telefoontje pleegt, want anders blijft het liggen. Begrijp me niet verkeerd: ik hou van zorgverleners die verantwoordelijkheid nemen. Die niet bij ieder probleem zeggen dat het niet bij hun functie hoort en die bereid zijn iets extra’s te doen als een situatie daarom vraagt. Dat hoort wat mij betreft óók bij werken in de zorg. Maar verantwoordelijkheid nemen is iets anders dan overal verantwoordelijk voor worden. En volgens mij gaat het daar regelmatig mis. Als jij het altijd oplost, wordt het vanzelf van jou Ik heb op heel verschillende plekken in de zorg gewerkt. In het ziekenhuis, de thuiszorg en het verpleeghuis. Wat me op al die plekken opvalt, is hoe snel we wennen aan mensen die veel opvangen. Als jij drie keer iets oplost, word je de vierde keer vanzelf gebeld. Als jij altijd bijspringt, wordt er op een gegeven moment rekening mee gehouden dát jij bijspringt. En als jij nooit aangeeft dat iets te veel is, ziet een ander vooral iemand die het blijkbaar prima aankan. Totdat dat niet meer zo is. Dat is niet alleen een persoonlijk probleem van degene die te veel doet. Het zegt ook iets over hoe we het werk met elkaar organiseren. Want zolang iemand de gaten dichtloopt, hoeven we niet te kijken waarom die gaten er steeds zijn. Daarom vind ik “zij kan dat wel aan” lang niet altijd een compliment. Soms moeten we ons juist afvragen waarom iemand het steeds móét aankunnen. Een goede verpleegkundige lost niet alles op We hebben als verpleegkundigen geleerd om te signaleren. Je ziet dat iets niet klopt, denkt vooruit en onderneemt actie. Dat is een belangrijk onderdeel van ons vak. Alleen ontstaat daar soms een gekke vertaling van: ik zie het, dus ik moet het oplossen. Maar dat hoeft helemaal niet hetzelfde te zijn. Je kunt prima signaleren dat iets niet goed loopt en vervolgens besluiten dat iemand anders aan zet is. Je kunt zien dat een collega hulp nodig heeft zonder automatisch al haar werk over te nemen. Je kunt begrijpen dat een cliënt of familielid iets van je vraagt en tóch aangeven dat het op dat moment niet kan. Dat is niet ongezellig. Dat is ook niet minder betrokken. Dat is professioneel keuzes maken. En eerlijk gezegd heb ik veel liever een verpleegkundige die op tijd zegt: “Dit past niet meer, we moeten kiezen”, dan iemand die alles blijft aannemen totdat het ergens misgaat. Werkdruk in de zorg lossen we niet individueel op Daar zit voor mij de gekkigheid. We zeggen dat zorgverleners hun grenzen moeten bewaken, maar waarderen ondertussen degene die altijd flexibel is. We vinden dat mensen goed voor zichzelf moeten zorgen, maar zijn ontzettend blij met de collega die haar pauze overslaat omdat het druk is. We willen eigenaarschap, maar degene die een probleem teruglegt waar het hoort kan zomaar het gevoel krijgen dat ze niet behulpzaam is. En dan vinden we het gek dat zorgverleners het moeilijk vinden om nee te zeggen. Grenzen stellen in de zorg is daarom niet alleen de verantwoordelijkheid van de individuele zorgverlener. Natuurlijk heb je een eigen verantwoordelijkheid. Je kunt keuzes maken, je grens aangeven en niet automatisch op iedere vraag reageren met: “Ik doe het wel.” Maar kijk ook eens naar wat we met elkaar normaal zijn gaan vinden. Wie krijgt bij jullie de complimenten? Degene die altijd beschikbaar is? Degene die alle ballen in de lucht houdt? Degene die zelfs na een rotdienst zegt dat het “prima” ging omdat uiteindelijk iedereen zorg heeft gehad? Of waarderen we ook degene die zegt dat het niet meer verantwoord is? Die een taak teruglegt? Die niet automatisch een probleem van een ander overneemt? Die op tijd hulp vraagt? Want dát zijn wat mij betreft net zo goed kwaliteiten. Van alles aankunnen naar het samen aankunnen Misschien moeten we daarom stoppen met de vraag hoeveel één zorgverlener aankan. Goed zijn in je werk betekent voor mij niet dat je eindeloos veel kunt hebben. Het betekent dat je weet wat je doet, waarom je het doet en wanneer je iets níét moet doen. Dat je verantwoordelijkheid neemt waar die van jou is en hem niet automatisch overneemt als hij ergens anders hoort. Dat je kunt schakelen als de situatie daarom vraagt, maar niet van iedere uitzondering een nieuwe standaard maakt. En dat je op tijd aangeeft wanneer iets niet meer past. Maar daar hoort óók een team, leidinggevende en organisatie bij die vervolgens iets met dat signaal doen. Want als één zorgverlener steeds alles aankan, kunnen we onszelf wijsmaken dat het goed gaat. Veel interessanter vind ik daarom een andere vraag: Hoe zorgen we ervoor dat we het gezamenlijk aankunnen? Niet door het werk steeds neer te leggen bij degene die het meeste kan dragen. Maar door te kijken wat nodig is, wie waarvoor verantwoordelijk is, waar we elkaar helpen en waar we soms ook moeten zeggen: dit kan zo niet. Volgens mij zegt dát veel meer over goed werken in de zorg dan hoeveel één persoon op haar schouders kan nemen. Over Rianne van Gerven Rianne van Gerven is verpleegkundige, trainer, spreker en auteur. Ze werkte in het ziekenhuis, de thuiszorg en het verpleeghuis en begeleidde inmiddels honderden zorgverleners tijdens trainingen, coaching en op de werkvloer. Haar missie is helder: de zorg leuker en