Grenzen aangeven in de zorg. Zo doe je dat met de BOT-methode

Ik sta in de badkamer bij meneer. Washandje in mijn hand, de handdoek binnen handbereik. Hij kijkt me aan en zegt “Wat heb jij toch mooie krachtige handen. Boen daar beneden maar ook lekker stevig.” Ik negeer de opmerking. “Ik ben nog even bezig met uw bovenlichaam. Wast u zelf uw gezicht?” Later in de auto denk ik ieeeee, wat was dat? Stel ik mij nou aan? Hij is tachtig. Hij bedoelt het vast niet zo. Moet ik hier nou echt iets van vinden? Ja. Dat mag. Hoe geef je een grens aan in de zorg? Een grens aangeven in de zorg doe je in drie stappen. Je neemt je eigen gevoel serieus, je beschrijft objectief wat er gebeurde en je deelt het met je team. Samen met Evita Lammes, deskundige sociale veiligheid, gaf ik die stappen een naam. De BOT-methode. Buikgevoel, Objectief, Team. We werken ermee in ons boek Eerste hulp bij grenzen en in de Training Grenzen stellen in de praktijk. Het werkt bij cliënten, bij familie en bij collega’s. Ook als je twijfelt of het wel erg genoeg is. Want blijf je erover mijmeren of houd je er een vervelend gevoel aan over, dan is het altijd erg genoeg. Twijfel je? Doe eens BOT. B van Buikgevoel Dat ongemakkelijke gevoel in de auto is geen overgevoeligheid. Het is informatie. Je lichaam merkt al dat er iets niet klopt, terwijl je hoofd nog druk bezig is met uitleggen waarom het wel meevalt. In de zorg leren we om ons eigen gevoel opzij te zetten. De cliënt gaat voor. Dat is vaak ook prima. Maar als je je buikgevoel structureel wegdrukt, merk je op een gegeven moment niet meer waar je grens ligt. Dan zeg je overal ja op, en val je ineens om. Dus de eerste stap is simpel. Merk het op. Er gebeurt iets en ik voel me er niet goed bij. O van Objectief Daarna beschrijf je zo feitelijk mogelijk wat er gebeurde. Wat zei hij precies? Wat deed hij? Waar was je, wie was erbij? Dus niet “Meneer is een viezerik.” Wel “Tijdens de ADL zei meneer dat ik mooie krachtige handen heben dat ik daar beneden lekker stevig moest boenen.” Dat klinkt misschien klinisch. Maar juist daardoor kun je het delen zonder dat het meteen een oordeel is. En kan een collega of je leidinggevende er iets mee. Je kunt het rapporteren of melden, en het maakt het makkelijker om tegen meneer zelf iets te zeggen. “Meneer, u zei net dat ik daar beneden stevig moest boenen. Dat vind ik niet prettig.” T van Team De laatste stap is de belangrijkste en wordt het vaakst overgeslagen. Je deelt het. Niet om te roddelen, maar omdat een grens pas werkt als het hele team hem draagt. Grote kans dat jouw collega ook al iets gemerkt had bij meneer. En die dacht ook, stel ik me aan? Zo blijft iedereen het alleen oplossen, tot iemand er echt last van krijgt. Als team spreek je af wat je doet. Benoemen jullie het allemaal op dezelfde manier? Wordt het in het zorgplan gezet? Dan sta je er niet meer alleen voor, en weet meneer ook waar hij aan toe is. Waarom drie stappen genoeg zijn Ik werkte samen met 25 zorglocaties en veel teams, zowel intramuraal als extramuraal, en trainde veel groepen. Wat ik overal zie is dat mensen best weten wat ze vinden. Ze weten alleen niet goed hoe ze het zeggen, en vooral niet of ze het mogen zeggen. Een methode met drie letters helpt dan. B, O, T. Dat onthoud je ook om zeven uur ’s ochtends met een volle ronde voor je. Ik heb het meneer de volgende dienst gewoon gezegd. Hij keek even verbaasd en zei “sorry hoor”. Daarna heeft hij het nooit meer gedaan. Zo klein kan het zijn. Meer weten? In het boek Eerste hulp bij grenzen lees je de BOT-methode met praktijkvoorbeelden uit verpleeghuis en thuiszorg. Wil je meteen zelf aan de slag, dan helpt het werkboek Dit wil ik niet meer. En in de Training Grenzen stellen in de praktijk oefen je het met je hele team. Veelgestelde vragen over grenzen aangeven in de zorg Wat is de BOT-methode? De BOT-methode is een manier om je te helpen je grens aan te geven, in drie stappen. Buikgevoel (neem je gevoel serieus), Objectief (beschrijf feitelijk wat er gebeurde) en Team (deel het en maak samen afspraken). De methode is ontwikkeld door verpleegkundige Rianne vanGerven en Evita Lammes, deskundige sociale veiligheid. Mag je een grens aangeven bij een cliënt met dementie? Ja. Begrijpen waar gedrag vandaan komt, betekent niet dat je alles hoeft te accepteren. Je past je toon en aanpak aan, en je bespreekt in het team en met de arts of psycholoog wat helpt. Hoe geef je een grens aan bij een collega? Op dezelfde manier. Benoem objectief wat er gebeurde, zeg wat het met je deed, en doe het kort erna onder vier ogen. Blijft het gedrag, betrek dan je leidinggevende. Meer hierover lees je in mijn blog over sociale veiligheid tussen collega’s. Wat als je grens niet wordt gerespecteerd? Komt het gedrag terug, ook nadat je het hebt benoemd? Leg het objectief vast, meld het en bespreek het opnieuw in het team en met je leidinggevende. Je hoeft het niet alleen op te lossen.